Từ những viên đá hàng triệu năm tuổi đến khát vọng phát triển Ngành công nghiệp đá quý Việt Nam

Trong bối cảnh thế giới đang chuyển mạnh sang các ngành công nghiệp xanh, công nghệ vật liệu mới và các lĩnh vực khoa học – công nghệ hiện đại, ngành đá quý cũng đứng trước yêu cầu đổi mới: từ khai thác tài nguyên sang phát triển chuỗi giá trị dựa trên nghiên cứu, công nghệ, chế tác, kiểm định, thương mại và xây dựng thương hiệu.

Xuất phát từ yêu cầu đó, Seminar “ĐÁ QUÝ – ĐÁ MỸ NGHỆ” do Chi hội Đá quý Trường Đại học Mỏ - Địa chất (CHĐQ HUMG) tổ chức ngày 23/5/2026 không chỉ là diễn đàn trao đổi học thuật mà còn hướng tới kết nối nghiên cứu, đào tạo với thực tiễn nghề nghiệp; qua đó góp phần nâng cao nhận thức về tiềm năng phát triển của ngành đá quý Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Toàn cảnh Hội thảo

Tham dự hội thảo có ông Ngô Thế Học – Phó Chủ tịch Hội Đá quý Việt Nam; TS Tô Xuân Bản – Trưởng khoa Khoa học Kỹ thuật Địa chất, Chủ tịch CHĐQ HUMG, Phó Chủ tịch Hội Đá quý Việt Nam; ông Nguyễn Mạnh Chính – Phó Ban Đào tạo và Khoa học kỹ thuật, Hội Đá quý Việt Nam cùng các thành viên trong Chi hội và đông đảo sinh viên của Khoa.

TS Tô Xuân Bản - Trưởng khoa Khoa học Kỹ thuật Địa chất phát biểu khai mạc hội thảo

Phát biểu khai mạc hội thảo, TS Tô Xuân Bản nhấn mạnh ngành đá quý là lĩnh vực liên ngành quan trọng, kết nối từ khảo sát, đánh giá tài nguyên đến chế tác, kiểm định và phát triển thị trường. Theo ông, giá trị của đá quý ngày nay không chỉ nằm ở nguồn tài nguyên thiên nhiên mà còn ở hàm lượng tri thức khoa học, công nghệ và năng lực sáng tạo. Seminar vì thế trở thành diễn đàn ý nghĩa nhằm thúc đẩy trao đổi học thuật, nâng cao giá trị tài nguyên đá quý và mở ra cơ hội hợp tác trong nghiên cứu, đào tạo cũng như phát triển ngành đá quý Việt Nam trong tương lai.

Điểm nổi bật của seminar năm nay là các tham luận không chỉ giới thiệu kiến thức chuyên môn mà còn đặt ra nhiều vấn đề mang tính chiến lược cho tương lai ngành đá quý Việt Nam.

Ông Trần Trọng Hà – nguyên Giám đốc Bảo tàng Quảng Ninh trình bày nghiên cứu của mình về đá ngọc Việt Nam

Trong tham luận “5000 năm văn hóa đá ngọc Việt Nam”, ông Trần Trọng Hà – nguyên Giám đốc Bảo tàng Quảng Ninh đã phác họa dòng chảy lịch sử liên tục của nghề khai thác và chế tác đá ngọc Việt Nam từ thời tiền sử đến hiện đại. Những hiện vật bằng ngọc, mã não, thạch anh, san hô hóa thạch… được phát hiện trên khắp ba miền cho thấy Việt Nam không chỉ có tài nguyên đá quý mà còn sở hữu một nền văn hóa đá ngọc đặc sắc với chiều sâu lịch sử hàng nghìn năm.

Đáng chú ý, tham luận đề xuất xây dựng hồ sơ trình UNESCO công nhận “Nghề khai thác và chế tác đá ngọc Việt Nam” là di sản phi vật thể thế giới; đồng thời đề xuất xây dựng Bảo tàng Đá ngọc Việt Nam và tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu chuyên sâu về đá quý tại HUMG. Đây được xem là hướng đi quan trọng nhằm bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa đá ngọc Việt Nam và từng bước xây dựng thương hiệu quốc gia cho ngành đá quý.

Ông Ngô Thế Học trình bày nghiên cứu của mình về đá quý công nghệ

Nếu tham luận đầu tiên mở ra chiều sâu văn hóa – lịch sử thì bài trình bày “Đá quý công nghệ – sự lấp lánh không đánh đổi bằng màu xanh của đại ngàn và những cánh đồng lúa chín” của ông Ngô Thế Học lại đặt ra bài toán phát triển bền vững cho ngành đá quý hiện đại.

Trong xu thế toàn cầu hóa, thị trường đang dịch chuyển mạnh sang “trang sức xanh”, “trang sức có đạo đức”, giảm thiểu tác động môi trường từ hoạt động khai thác tài nguyên. Điều đó cho thấy tương lai của ngành đá quý sẽ không chỉ nằm ở khai thác mỏ mà còn ở công nghệ vật liệu, kiểm định, chế tác tinh xảo và xây dựng thương hiệu.

ThS Hà Thành Như – Giảng viên Bộ môn Khoáng thạch và Địa hóa trình bày tham luận

Bên cạnh đó, tham luận “Các hiệu ứng quang học trong đá quý” của ThS Hà Thành Như – Giảng viên Bộ môn Khoáng thạch và Địa hóa, Phó Chủ tịch CHĐQ HUMG đã mang đến góc nhìn vừa khoa học vừa đầy tính nghệ thuật về thế giới đá quý. Những hiệu ứng như sao, mắt mèo, ánh trăng, đổi màu hay ánh kim không chỉ tạo nên vẻ đẹp đặc biệt cho từng viên đá mà còn phản ánh cấu trúc tinh thể, cơ chế vật lý và khả năng tương tác kỳ diệu giữa khoáng vật với ánh sáng tự nhiên.

Thông qua phần trình bày trực quan cùng các mẫu vật thực tế, seminar không chỉ giúp các nhà khoa học, sinh viên và những người yêu thích đá quý hiểu sâu hơn về đặc điểm nhận dạng, giá trị của đá quý mà còn cho thấy sức hấp dẫn của lĩnh vực này ở sự giao thoa giữa khoa học, công nghệ và nghệ thuật chế tác.

Chuyên gia giám định đá quý Trương Nhung chia sẻ về đá quý tại Sri Lanka

Các nội dung chia sẻ về ngành đá quý Sri Lanka của chuyên gia giám định đá quý Trương Nhung hay đề án “Đánh thức đất ngọc Lục Yên” của chuyên gia cắt mài facet Phan Thành Trung tiếp tục cho thấy tiềm năng lớn của Việt Nam trong việc kết nối tài nguyên địa chất với du lịch, văn hóa, giáo dục và phát triển kinh tế địa phương.

Ông Phan Thành Trung trình bày tham luận

Đáng chú ý, đề xuất xây dựng Lục Yên trở thành đô thị du lịch đá quý mang tầm quốc tế đã mở ra hướng tiếp cận mới: biến tài nguyên địa chất thành nguồn lực cho du lịch, văn hóa và phát triển kinh tế thay vì chỉ dừng ở khai thác thô.

Một nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại seminar là định hướng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành đá quý trong tương lai. Nhiều ý kiến đề xuất HUMG mở rộng các lớp học ngắn hạn về giám định, cắt mài, thiết kế trang sức, thực hành mẫu vật; đồng thời thúc đẩy các chương trình đào tạo dành cho sinh viên quốc tế yêu thích lĩnh vực đá quý và văn hóa Việt Nam.

Phát biểu đề xuất của ông Nguyễn Mạnh Chính – Phó Ban Đào tạo và Khoa học kỹ thuật, Hội Đá quý Việt Nam

Những đề xuất này không chỉ cho thấy sức hút ngày càng lớn của ngành đá quý Việt Nam mà còn mở ra khả năng quốc tế hóa đào tạo, từng bước đưa HUMG trở thành điểm kết nối học thuật và thực hành nghề đá quý trong khu vực.

Sự tham gia chủ động của sinh viên tại seminar với các câu hỏi về thực hành nghề nghiệp, trải nghiệm thực tế và kết nối doanh nghiệp cũng cho thấy thế hệ sinh viên hôm nay đang tiếp cận ngành đá quý bằng tư duy hội nhập và sáng tạo, thay vì chỉ nhìn đây là một ngành khai thác truyền thống.

Ý kiến đóng góp của người tham dự

Không chỉ dừng lại ở một buổi trao đổi học thuật, Seminar “ĐÁ QUÝ – ĐÁ MỸ NGHỆ” đã cho thấy nhu cầu cần có thêm nhiều diễn đàn chuyên môn quy mô lớn hơn nhằm kết nối giới nghiên cứu, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và cộng đồng yêu đá quý trong và ngoài nước.

Các mẫu vật đá quý tự nhiên và chế tác

Từ nền tảng đó, những seminar như thế này hoàn toàn có thể được nâng tầm thành hội thảo khoa học cấp quốc gia, tiến tới kết nối quốc tế; qua đó góp phần khẳng định vị thế của ngành công nghiệp đá quý Việt Nam cũng như vai trò của HUMG trong đào tạo các lĩnh vực khoa học Trái Đất, tài nguyên và công nghệ mang tính chiến lược của đất nước.

Các mẫu vật đá quý được trưng bày tại Hội thảo

Từ những viên đá được hình thành sâu trong lòng đất qua hàng triệu năm kiến tạo, hôm nay đang dần mở ra một khát vọng lớn hơn: xây dựng ngành công nghiệp đá quý Việt Nam theo hướng hiện đại, bền vững và mang bản sắc riêng trong dòng chảy hội nhập toàn cầu.

Chụp hình lưu niệm