Từ vùng Ruhr đến HUMG: Hành trình của những kết nối khoa học
Năm 2018, những mỏ than hầm lò cuối cùng tại vùng Ruhr, Đức, chính thức ngừng hoạt động, khép lại một chương dài trong lịch sử công nghiệp nước này. Tuy nhiên, những vấn đề môi trường sau khai thác vẫn tiếp diễn, đặc biệt là việc quản lý nguồn nước dưới lòng đất. Ngày 25/10/2026, tại phòng Sông Công, Trường Đại học Mỏ – Địa chất (HUMG), GS. Stefan Wohnlich, Đại học Ruhr Bochum (CHLB Đức), đã chia sẻ những vấn đề này với giảng viên và sinh viên qua seminar “The Shutdown of Mining Activities in the Ruhr Area” (Việc chấm dứt hoạt động khai thác mỏ tại vùng Ruhr).
GS. Stefan Wohnlich trình bày về những thách thức môi trường sau khi đóng cửa các mỏ than tại vùng Ruhr
Seminar cũng là dịp nhìn lại quá trình hợp tác học thuật giữa GS. Stefan Wohnlich và HUMG. Ông từng hướng dẫn TS. Trần Quang Tuấn, giảng viên Bộ môn Địa chất Thủy văn, hoàn thành luận án tiến sĩ năm 2022. Hai nhà khoa học còn hợp tác nghiên cứu chất lượng nước và môi trường tại các mỏ than đã đóng cửa ở vùng Ruhr, với kết quả được công bố trên các tạp chí khoa học quốc tế.
GS. Stefan Wohnlich (thứ ba từ phải sang) cùng TS. Trần Quang Tuấn (thứ hai từ phải sang) và các bạn học trong thời gian nghiên cứu tại Đức
Tại seminar, GS. Stefan Wohnlich phân tích những biến đổi của hệ thống nước dưới đất sau hơn một thế kỷ khai thác than ở vùng Ruhr. Hoạt động khai khoáng đã làm thay đổi chế độ thủy văn, gây sụt lún tại nhiều khu vực, khiến việc bơm và kiểm soát nước mỏ vẫn phải duy trì lâu dài sau khi các mỏ đóng cửa.
Bên cạnh thách thức môi trường, ông đề cập đến tiềm năng khai thác năng lượng địa nhiệt từ các công trình mỏ cũ. “Một trong những hướng chúng tôi đang nghiên cứu hiện nay là tận dụng nguồn năng lượng trong các mỏ than đã đóng cửa để phục vụ nhu cầu sưởi ấm trên mặt đất”, giáo sư chia sẻ. Hướng đi này góp phần khai thác giá trị mới từ hạ tầng mỏ hiện hữu, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.
Toàn cảnh buổi seminar
Phần thảo luận ghi nhận nhiều câu hỏi chuyên môn, trong đó đáng chú ý là nguồn kinh phí cho công tác đóng cửa mỏ và quản lý môi trường sau khai thác. Từ kinh nghiệm của Đức, GS. Stefan Wohnlich chia sẻ về trách nhiệm tài chính của các doanh nghiệp khai khoáng, đặc biệt là việc chủ động bảo đảm nguồn lực cho các nghĩa vụ môi trường lâu dài. Một ví dụ điển hình là Quỹ RAG-Stiftung, được thành lập năm 2007 trên cơ sở nguồn tài sản hình thành từ hoạt động kinh doanh của Tập đoàn RAG. Lợi nhuận đầu tư của quỹ được sử dụng để tài trợ cho các hoạt động quản lý nước mỏ, chống ngập tại các khu vực sụt lún và xử lý nước dưới đất bị ô nhiễm.
Kinh nghiệm từ vùng Ruhr gắn với các lĩnh vực đào tạo, nghiên cứu thế mạnh của HUMG như địa chất thủy văn, khai thác khoáng sản và bảo vệ môi trường. Đối với Việt Nam, đặc biệt tại các vùng khai thác than lâu đời như Quảng Ninh, kinh nghiệm này gợi mở nhiều bài học về quản lý nước mỏ, phục hồi môi trường và tận dụng cơ sở hạ tầng sau khai thác.
GS. Stefan Wohnlich chụp ảnh lưu niệm cùng giảng viên và sinh viên HUMG sau buổi seminar
Câu chuyện từ vùng Ruhr cho thấy những thách thức hậu khai thác cũng có thể mở ra cơ hội phát triển các giải pháp mới về môi trường và năng lượng. Buổi seminar không chỉ cung cấp thêm góc nhìn khoa học cho giảng viên, sinh viên HUMG mà còn thắt chặt kết nối học thuật giữa các nhà nghiên cứu Việt Nam và Đức.
